9 Ảo Tưởng Mà Chúng Ta Thường Dùng Để Dối Gạt Bản Thân
Khi còn ở trường đại học, tôi đã tự nhủ rằng mình muốn trở thành nhà đầu tư ngân hàng và làm tại Wall Street.
Một năm sau, với chỉ chưa tới 3 giờ đồng hồ mắc kẹt trong tòa nhà ngột ngạt mang tên State Street, ước mơ của tôi đã nhanh chóng tiêu biến như bọt biển.
Tôi muộn màng nhận ra rằng mình hoàn toàn không muốn trở thành chủ nhà băng mà chính cảm giác có được quyền lực cũng như trở nên quan trọng thôi thúc tôi hết thảy.
May mắn là tôi đã tìm được các cách khác nhau để thỏa mãn ước muốn của mình.
Đã có lúc tôi tự thuyết phục chính mình rằng bạn gái cũ đã “đá” tôi vì tôi không đủ tốt với cô ấy và tôi cần phải chứng tỏ bản thân mình cho bất cứ người phụ nữ nào mà sau này tôi gặp.
Nhưng sau khi kinh qua hàng loạt những cuộc tình chẳng đi đến đâu thì tôi nhận ra rằng tôi hoàn toàn ổn và vẫn sống tốt mà không cần cặp kè với ai.
Tôi cũng từng tin rằng tất cả những cảm xúc tệ hại mà tôi có là kết quả của những nỗi đau thẳm sâu đâu đó trong lòng, và bằng cách cố vượt qua nó, tôi sẽ thay đổi chính mình thành một bản thể tốt đẹp hơn.
Xin thưa các vị, đó chỉ là ảo tưởng (thỉnh thoảng bạn cảm thấy tệ chỉ bởi vì bạn cảm thấy tệ mà thôi).
Điều tôi muốn nói ở đây là chúng ta thường là những quan tòa kém cỏi trong việc nhìn nhận cảm xúc và ham muốn của chính mình.
Chúng ta đang tự lừa dối chính mình.
Và chúng ta làm vậy chỉ với một lý do duy nhất là để tự cảm thấy tốt hơn.
Có thể chúng ta không nhìn nhận chính xác những lời nói dối mình tự đặt ra, nhưng hoàn toàn không sao cả khi phải thừa nhận rằng điều chúng ta tin là “sự thật” chẳng qua chỉ là cơ chế phòng thủ của bản thân khỏi việc chấp nhận những sự thật thẳm sâu và đớn đau hơn.
Bằng cách đánh lừa chính mình, chúng ta đánh đổi những nhu cầu lâu dài chỉ để thỏa mãn những ước muốn ngắn hạn.
Vì thế, sự trưởng thành chẳng qua chỉ là tiến trình xoá bớt những dối lừa chúng ta đang tự gạt bản thân.
Nhiều người trong chúng ta dùng những lời nói dối tương tự để bảo vệ bản thân mình.
Dưới đây là một số lời nói dối mà tôi đã tổng hợp lại dựa trên chính thực tế cuộc sống của mình cũng như của những người tôi đã làm việc.
“NẾU TÔI CÓ THỂ X THÌ CUỘC SỐNG CỦA TÔI SẼ VÔ CÙNG TUYỆT VỜI.”
Trước tiên hãy chọn bất cứ việc gì bạn muốn để thế vào chữ X: kết hôn, làm tình, được thăng chức, mua xe hơi đời mới, căn nhà mới, thú cưng mới, gì cũng được.
Bạn đủ thông minh để hiểu rằng không có mục tiêu nào có thể đưa bạn đến trạng thái hạnh phúc mãi mãi.
Vậy thì câu thần chú “Chỉ khi nào tôi có X, tôi sẽ…” không bao giờ trở thành hiện thực.
Chúng ta là loài sinh vật tiến hóa nhờ việc không ngừng tìm cách thỏa mãn những nhu cầu chưa được đáp ứng.
Đây là cơ chế sinh học tự nhiên.
Những con linh trưởng không chịu thỏa mãn cái chúng đang có, luôn muốn thêm nữa thường lại là những con có thể tồn tại và sinh trưởng mạnh mẽ hơn.
Đó là một chiến lược tiến hóa tuyệt vời, nhưng lại không phải là một phương pháp để đạt được hạnh phúc.
Nếu chúng ta cứ không ngừng tìm kiếm điều sẽ xảy đến trong tương lai, chúng ta sẽ không thể trân quý hiện tại.
Chúng ta biết thế, chúng ta cố gắng tách mình ra khỏi cơ chế này bằng việc thay đổi hành vi, tư duy và từ giáo dục.
Tuy nhiên, đó vẫn luôn là điều bất di bất dịch trong mỗi người, là điều mà mỗi người phải luôn đấu tranh để chống lại.
Giải pháp là gì? Học cách tận hưởng cuộc sống.
Học cách tận hưởng cả khó khăn.
Học cách tận hưởng đổi thay cũng như khát khao đạt được thành quả cao hơn.
Tận hưởng cuộc đua mà bạn tự đặt ra cho chính mình.
Người ta thường nghĩ rằng việc thỏa mãn hiện tại và nỗ lực cho tương lai là hai thái cực đối nghịch.
Hoàn toàn không.
Nếu cuộc đời như vòng xoay của chú chuột hamster thì mục tiêu không nằm ở “đến được đâu” mà là tìm thấy niềm vui trong tiến trình.
“NẾU TÔI CÓ NHIỀU THỜI GIAN HƠN, TÔI SẼ LÀM X.”
Vớ vẩn.
Hoặc là bạn muốn làm cái gì đó hoặc là không muốn.
Chúng ta thường thích ý tưởng của việc làm một cái gì đó hơn là việc thực sự làm.
Tôi thích ý tưởng trở thành vận động viên lướt sóng và có thể lướt ở bất cứ nơi cool ngầu nào tôi đến mỗi năm.
Nhưng mỗi khi thuê ván trượt, bao nhiêu ham thích ban đầu tiêu tan và tôi bỏ cuộc chỉ sau vài giờ.
Tôi thích ý tưởng giỏi cờ vua nhưng lại không dành nhiều thời gian.
Ngược lại, tôi rất muốn học ngoại ngữ nên tôi tận dụng rất nhiều thời gian trong ngày để học.
Người ta hay kể rằng họ muốn khởi nghiệp, muốn có 6 múi, muốn trở thành nhạc sĩ.
Nhưng thực ra họ không hề muốn.
Bởi nếu có, họ đã dành thời gian và theo đuổi.
Họ chỉ đang đắm chìm vào thành quả lý tưởng sau cùng hơn là trực tiếp đối đầu với khó khăn khi theo đuổi mục tiêu.
Bạn có thể biện minh: “Oh Mark, anh không hiểu đâu, tôi rất bận.”
Nhưng bận cái gì là chọn lựa của bản thân, và bạn sẽ lựa chọn đầu tư thời gian vào những điều có ý nghĩa với mình.
Nếu công việc ngốn đến 80 tiếng/tuần, điều đó có nghĩa là bạn muốn công việc này hơn bất cứ thứ gì bạn nói rằng bạn muốn.
Và nếu vì lí do khách quan bạn phải làm nhiều đến vậy, bạn vẫn có thể chọn cách ngừng làm điên cuồng lại.
Bạn có thể chọn không đi làm.
Bạn có thể chọn sống với ước mơ của mình hơn là việc tiền bạc rủng rỉnh hoặc ngủ đủ giấc hoặc ăn nhà hàng ưa thích hàng tuần.
Nhưng bạn đã không…
“NẾU TÔI NÓI HOẶC LÀM X, MỌI NGƯỜI SẼ NGHĨ TÔI NGU NGỐC.”
Sự thật là chả ai quan tâm việc bạn có làm X hay không, và nếu có, họ sẽ để ý nhiều đến việc bạn nghĩ gì về họ hơn.
Sự thật rằng bạn chả việc gì phải sợ mọi người nghĩ mình ngu ngốc, kì cục hay đáng ghét.
Bạn sợ vì chính bạn đang nghĩ mình như thế.
Đây là vấn đề liên quan đến sự tôn trọng bản thân.
Lời nói dối này xuất phát từ cảm giác thiếu an toàn khi nghĩ rằng bản thân chưa đủ giỏi.
Nó không liên quan đến việc những người xung quanh bạn tốt hay xấu — họ còn bận lo lắng về việc bạn nghĩ gì về họ cơ mà.
“NẾU TÔI NÓI HOẶC LÀM X, NGƯỜI ĐÓ CUỐI CÙNG SẼ THAY ĐỔI.”
Bạn không thể thay đổi được ai hết.
Bạn chỉ có thể giúp họ tự thay đổi mà thôi.
Tất cả hành động “giúp đỡ để họ thấy ánh sáng cuối con đường” suy cho cùng đều xuất phát từ thói lo chuyện bao đồng.
Đồng thời, hãy hiểu rằng mọi lời khuyên và sự giúp đỡ nên được trao đi mà không đòi hỏi đáp trả.
Yêu thương vô điều kiện: yêu họ như họ đang là, không kèm điều kiện.
“MỌI THỨ ĐỀU TUYỆT/MỌI THỨ ĐỀU TỆ HẠI.”
Vấn đề không nằm ở sự việc mà là ở cách bạn nhìn nhận chúng.
Vậy nên, hãy đưa ra những lựa chọn sáng suốt.
“CÓ CÁI GÌ ĐÓ KHÔNG ĐÚNG HOẶC KHÁC NGƯỜI VỐN DĨ ĐÃ TỒN TẠI BÊN TRONG.”
Chính lời nói dối này tạo nên mặc cảm: niềm tin rằng đã có một phần khiếm khuyết nào đó vốn tồn tại trong ta ngay từ khi sinh ra.
Trong xã hội kết nối chặt chẽ, chúng ta không ngừng so sánh bản thân với chuẩn mực xã hội: cao/thấp, đẹp/xấu, thông minh/ngu dốt, ngầu/lập dị…
Công cuộc xã hội hóa phục vụ các mục tiêu thực dụng: quy mọi người về những chuẩn mực văn hóa để sống cộng sinh.
Chúng ta biết đâm vào cổ họng người khác hay ăn thịt trẻ là sai.
Xã hội hóa (phần lớn) giúp ích cho loài người.
Nhưng cái giá là nỗi ám ảnh rằng chúng ta không đủ tốt, chưa hoàn mỹ, đáng ghê tởm.
Nỗi sợ đó nghiêm trọng hơn ở người từng bị lạm dụng hoặc mang chấn thương tâm lý.
Niềm tin này ảnh hưởng đến cách chúng ta nghĩ và tạo ra nhiều đau khổ suốt đời.
Rắc rối nhất: chúng ta sợ từ bỏ niềm tin “mình vốn khiếm khuyết”.
Tại sao? Vì niềm tin đó khiến ta thấy mình đặc biệt.
Nếu đời ta đầy khiếm khuyết, ta tự cho phép mình là phái yếu, là người vượt qua nỗi đau để trở nên tốt đẹp hơn — một cá thể đặc biệt.
Ngược lại, nếu ta chấp nhận cái đẹp trong chính mình, trân quý giá trị bản thân, ta trở thành kẻ vô danh, một phần của đám đông.
Và thế là chúng ta giữ lấy nỗi đau tự tạo và cho đó là vinh dự — vì đó là nét nhận diện duy nhất mà ta có.
“TÔI MUỐN THAY ĐỔI, NHƯNG TÔI KHÔNG THỂ BỞI VÌ X.”
Trừ phi X là “Tôi không thực sự muốn thay đổi”, không thì mọi biện minh đều là ngụy biện.
Điều này hoàn toàn ổn — ai cũng có lúc như thế — nhưng bạn phải chịu trách nhiệm với lời nói đó.
Bạn thực sự không muốn thay đổi; vì nếu muốn, bạn đã làm rồi.
Và nếu bạn không thay đổi, hẳn nỗi đau/nỗi buồn kia theo cách nào đó đang đem lại cho bạn một số lợi ích.
Tôi từng nói chuyện với một khách hàng đầy tham vọng.
Anh ấy càm ràm đổ lỗi cho bất công của hệ thống kinh tế – xã hội: “Chính chúng làm tôi không thể biến ý tưởng kinh doanh thành hiện thực.”
Nhưng rồi anh nhận ra nhiều thứ chỉ là bào chữa cho việc anh không hạnh phúc.
Tất nhiên, vẫn chẳng có hành động cụ thể nào.
Bởi cốt lõi sâu hơn: oán hận hệ thống không chỉ là bào chữa cho dậm chân tại chỗ mà còn giúp anh cảm thấy quan trọng.
Nó nuôi dưỡng niềm tin “Nếu tôi được phép thử, tôi sẽ vô cùng tuyệt vời”.
Và vì nghĩ mình không được phép thử, anh sống mãi trong tức giận và buồn tủi.
Khát khao cảm thấy mình quan trọng là một nhu cầu tâm lý cơ bản.
Ở đây, anh vẫn muốn giữ nỗi đau buồn đó hơn là dám đánh cược rồi thất bại.
“TÔI KHÔNG THỂ SỐNG NẾU THIẾU X.”
Thực ra trong hầu hết trường hợp, bạn hoàn toàn có thể.
Bài học lớn tôi nhận được sau khi du lịch nhiều nơi và sống trong điều kiện khắc nghiệt: con người thích nghi đáng kinh ngạc.
Tôi (và nhiều người khác) đã kể lại quá trình bán/cho đi hầu như tất cả vật dụng của mình như thế nào.
Và chỉ sau một thời gian ngắn, chúng tôi nhận ra mình thậm chí còn không nhớ đã trao đi cái gì.
Xã hội không ngừng thúc đẩy tiêu dùng, khiến ta quên rằng về mặt tâm lý, ta đã có đủ.
Tâm trí con người có khả năng thích nghi nhanh với ngoại cảnh mà vẫn giữ hạnh phúc.
Vượt trên điều kiện cần của sự sống và sự sung túc, điều quan trọng không nằm ở cái ta sở hữu hay việc ta làm, mà chính là các mối quan hệ và ý nghĩa mà hoạt động đó mang lại.
Hãy biến cuộc sống thành hành trình tìm kiếm ý nghĩa đích thực.
Đó là thang đo của thành công.
“TÔI BIẾT MÌNH ĐANG LÀM GÌ.”
Bạn hiền ơi, ắt hẳn là bạn biết mình đang làm gì rồi.
Cuộc sống của chúng ta được lấp đầy bởi những ước đoán tương đối, cho phép chúng ta thử – thất bại – thử tiếp.
Và hiện tại suy đoán của tôi là bài viết này đã hết.
Anh biết rõ khuôn mặt của anh vì hàng ngày anh thường quan sát nó trong gương.
Hãy tưởng tượng có một cái gương khác mà có thể nhìn thấy mình một cách trọn vẹn, không phải chỉ khuôn mặt, thân thể anh mà tất cả những gì anh suy nghĩ, cảm xúc, ưu tư, lo lắng.
Cái gương này chính là tâm anh đấy.
Một khi biết hướng vào bên trong để quán xét nội tâm, anh sẽ tự biết mình.
Sở dĩ người ta không dám hướng vào bên trong vì họ sợ phải đối diện với thứ không như họ muốn.
Khi nhìn hình ảnh bên ngoài, anh sẽ thấy mình là người khỏe mạnh, đẹp đẽ; nhưng khi nhìn vào cái gương bên trong, có thể anh sẽ thấy một người yếu đuối, đầy sợ hãi, lo lắng, có những thèm muốn đê hèn, mà anh thì không muốn như vậy.
Biết mình chính là bước đầu của tiến trình xây dựng, là một phát hiện mới lạ mà từ đó ta có thể đi rất sâu vào sự hiểu biết vô cùng.
Chỉ khi tìm vào nơi sâu thẳm này, ta mới thấy Thượng đế, Sự thật và cả những bí mật của thiên nhiên.
Một người biết mình không thể tự dối mình, và khi không tự lừa dối mình, họ sẽ biết sống một cách trung thực, và nhờ biết sống thực, họ sẽ có thể bước vào ngưỡng cửa của minh triết.
Bên rặng tuyết sơn
Swami Amar Jyoti
>>> Bài viết hay? - Nếu bạn thấy bài viết hay - hấp dẫn - thú vị - hữu ích, xin bạn ủng hộ mình 1 ít donate với nhé! Mình sẽ rất vui khi được bạn ủng hộ để ngày càng có động lực phát triển website, đem lại nhiều bài viết hay - hấp dẫn - thú vị - hữu ích để phục vụ bạn đọc miễn phí! Thank you! _()_ >>> Link donate/ủng hộ ở đây ạ: https://ohay.io.vn/donate-cafe/
